Powrót Rydza-Śmigłego do Polski przez Orawę

Orawa w życiorysie Edwarda Rydza Śmigłego jak klamra spina jego sławę i upadek. W nocy z 26 na 27 października 1941 r. pozbawiony honorów wkroczył na ziemie polskie na Orawie.

Edward Rydz-Śmigły, doborowy żołnierz z legionową przeszłością i chlubną kartą z czasów wojny polsko-bolszewickiej. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości wszedł w świat polityki. Po śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 r. został Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych i Marszałkiem Polski. Wówczas stał się jedną z najważniejszych osób w państwie. Sam był inicjatorem i twarzą propagandy potęgi militarnej kraju. Apogeum popularności osiągnął w 1938 r. po odzyskaniu od Czech Zaolzia i skrawków Orawy od Słowacji.

W momencie wybuchu II wojny światowej potencjał armii oraz odwaga i waleczność polskich żołnierzy były niewystarczające wobec jednoczesnej napaści ze strony Niemiec (wspieranych przez Słowację) i sowieckiej Rosji. 17 września 1939 r. Śmigły wydał rozkaz wycofania wojska na Rumunię i Węgry. Sam również postanowił się ewakuować, by dalej walczyć u boku aliantów. Wielu uważało, że osobiście powinien był jednak pozostać ze swoimi żołnierzami do końca obrony na ziemi polskiej.

Śmigły pozostawał w obozie internowania w rumuńskich miastach Craiova i Dragoslavele, skąd zbiegł w grudniu 1940 r. Do jesieni 1941 r. przebywał w Budapeszcie. W stolicy Węgier postanowił wrócić na terytorium Polski. W październiku przedostał się na Słowację. Tu jego trasa prowadząca najpierw do Krakowa wiodła przez Orawę. W tym miejscu przewodnikiem dla Śmigłego był Stanisław Frączysty, kurier z Chochołowa.

W 1993 r. staraniem Krzysztofa Muannicha z Londynu w miejscu dzisiejszej granicy polsko-słowackiej Instytut Piłsudskiego w Londynie postawił pamiątkowy głaz z inskrypcją: W tym miejscu w nocy z 26 na 27.X.1941 r. Marszałek Edward Śmigły-Rydz przekroczył granicę wracając do ojczyzny by kontynuować walkę z najeźdźcą.

Film dokumentalny o powrocie Edwarda Rydza Śmigłego do Polski

 

Miejsce ustawienia pomnika pokrywa się z przebiegiem linii granicznej między strefami okupacji niemieckiej i słowackiej z czasów II wojny światowej. Natomiast na ziemiach polskich marszałek znalazł się już wówczas gdy wszedł do orawskich wiosek Głodówka i Sucha Góra, które w momencie agresji niemiecko-słowackiej na Polskę 1 września 1939 r. stanowiły własność II Rzeczypospolitej. To co Słowacy nazywają inkorporacją terenów Orawy w istocie było zwykłą okupacją opartą o układ Ribbentrop – Černák. Sytuacja zmienia się dopiero w 1945 r. gdy w ramach dwustronnych relacji przywrócono przebieg linii granicznej z lat 1924-1938, z formalnym porozumieniem w 1958 r.

Ten fragment Orawy stanowi symboliczne odbicie życiowej sławy i upadku marszałka, który w momencie odzyskania przez Polskę skrawków Kresów Południowych był u szczytu politycznej kariery, a po wojennej klęsce potajemnie wracał do ojczyzny stawiając stopy na tej samej ziemi.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *