Orawianie odznaczeni Orderem Odrodzenia Polski

Jednym z symboli niepodległości odzyskanej przez nasz kraj w 1918 r. było ustanowienie Orderu Odrodzenia Polski, Polonia Restituta. Odznaczenie nadane grupie kilku Orawian było wyrazem uznania dla zbiorowego wysiłku mieszkańców regionu, którzy jeszcze w latach 30. XX wieku honorowani byli Krzyżami i Medalami Niepodległości.

 

Restytucja oznacza przywrócenie czemuś dawnego stanu. Taki komunikat, o przywróceniu podmiotowości utraconej w wyniku zaborów, został zawarty w nazwie odznaczenia ustanowionego przez Sejm Ustawodawczy 4 lutego 1921 r., drugiego pod względem starszeństwa (po Orderze Orła Białego)  polskiego państwowego odznaczenia cywilnego. Polonia Restituta (Polska Odrodzona) nadawana jest za wybitne osiągnięcia na polu oświaty, nauki, sportu, kultury, sztuki, gospodarki, obronności kraju, działalności społecznej, służby państwowej oraz rozwijania dobrych stosunków z innymi krajami. Odznaczenie dzieliło się na pięć klas (pierwotnie cztery):

  • pierwszej klasy: Kawalera wielkiej wstęgi orderu „Odrodzenia Polski”;
  • drugiej klasy: Kawalera Krzyża Komandorskiego z gwiazdą orderu „Odrodzenia Polski”;
  • trzeciej klasy: Kawalera Krzyża Komandorskiego orderu „Odrodzenia Polski”;
  • czwartej klasy: Kawalera Krzyża Oficerskiego orderu „Odrodzenia Polski”;
  • piątej klasy: Kawalera orderu „Odrodzenia Polski”.

Jako pierwszy z Orawian uhonorowania odznaczeniem klasy czwartej dostąpił ks. Karol Machay — dekretem z dnia 2 maja 1922 r. Rok później, również w przededniu rocznicy uchwalenia konstytucji 3 maja, w randze klasy piątej odznaczona została jego siostra, przedstawiona jako „Józefa z Machayów Mikowa, za zasługi, położone dla Rzeczypospolitej Polskiej podczas plebiscytu na Spiszu i Orawie”. Informacja o tych odznaczeniach została przypomniana w publikacji wydanej w 1926 r. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Na liście odznaczonych w tym czasie przywołano rodzeństwo z Orawy: „księdza z Lipnicy Wielkiej” i „nauczycielkę ze Spisza”.

Kolejne nadania dla Orawian pochodzą 10 listopada 1928 r. wówczas Kawalerami orderu „Odrodzenia Polski” (kl. V) zostali Jan Piekarczyk „przemysłowcowiec w Jabłonce na Orawie, za zasługi, położone w sprawie przyłączenia Orawy do Polski” oraz Piotr Borowy „rolnik w Lipnicy Wielkiej (Orawa), za zasługi około przyłączenia Orawy do Polski”.

Piotr Borowy i Jan Piekarczyk na fotografiach z przypiętymi Orderami Odrodzenia Polski. U Piekarczyka widoczny również Srebrny Krzyż Zasługi oraz Medal 3-go Maja. Później doczekał jeszcze uhonorowania Krzyżem Niepodległości. Natomiast Borowemu przyznano pośmiertnie Medal Niepodległości.

Dotąd nie udało się dotrzeć do dokumentacji o nadaniach dla kolejnych Orawian, ks. Ferdynanda Machaya (starszego) i ks. Marcina Jabłońskiego. W przypadku Machaya to odznaczenie wzmiankowane jest w dokumentacji dotyczącej nadania Krzyża Niepodległości z Mieczami z 1937 r. O podobnym odznaczeniu dla Jabłońskiego w nowszych opracowaniach wspominał Ryszard Remiszewski. W tym przypadku odznaczenie miało odnosić się do zasług w opiece nad zabytkowym kościołem w Orawce.

Na połączonej fotografii z ok. 1935 r. księża Ferdynand Machay, Marcin Jabłoński i Karol Machay

Jak zauważyć można na przykładzie Orawian, częstym powodem nadań Orderu Odrodzenia Polski była praca na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. W  polityce odznaczeniowej państwa z lat 20. ta działalność bywała też honorowana Krzyżami Zasługi. Przykładem w tym względzie było nadanie Złotego Krzyża Zasługi Eugeniuszowi Machayowi „nauczycielowi seminarjum nauczycielskiego w Białymstoku, za zasługi około przyłączenia Orawy do Polski”. Pewne uporządkowanie w tej praktyce przyniosło ustanowienie w 1930 r. odznaczenia Krzyża i Medalu Niepodległości, które przyznano ponad setce mieszkańców Orawy.

ZOBACZ RÓWNIEŻ: Orawianie odznaczeni Krzyżami i Medalami Niepodległości

Osobnym zagadnieniem będzie przedstawienie szeregu Orawian, którzy za swoją bieżącą pracę społeczną i wkład w rozwój regionu byli nagradzani Krzyżami Zasługi.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *