Orawa z Polską na mapie

W 1918 r. Polska po latach zaborów wróciła na mapy Europy. Jednocześnie jeszcze przez kilka lat kształtował się porządek, według którego należało rysować granice odrodzonego państwa, które objęło finalnie również część Orawy.

 

Już w pierwszych dniach niepodległości górale z Orawy i Spisza podejmowali szereg działania, by granice odrodzonego państwa objęły ich rodzinne ziemie. Gdy jasne stało się, że droga do Polski będzie dłuższa niż zakładano, ich przedstawiciele wraz ze wsparciem wybitnych uczonych, z mapami w ręku krążyli wśród polskich i światowych decydentów, by obrazowo wykazać zasadność roszczeń terytorialnych na południowych Kresach.

Mapa która w najnowszej historii bywała orężem w walce na salonach dyplomatów, współcześnie pomaga w opisywaniu i odkrywaniu przeszłości. Z tego powodu wartościową kontynuacją obchodów 100. rocznicy przyłączenia części Orawy do niepodległej Polski może być opracowanie zestawu map, które znajdą swoje zastosowanie w regionalnym atlasie.

 

Część Orawy to jeden z obszarów, który do II RP wszedł spoza granic Polski przedrozbiorowej. Miejscowi, polscy górale przez wieki żyli pod panowaniem węgierskim, sąsiadując z ludnością słowacką. Do Polski zgłosili się jako jedni z pierwszych już na początku listopada 1918 r. Podobnie było z częścią Spisza, Śląska Górnego i Cieszyńskiego, pogranicza śląsko-wielkopolskiego oraz na skrawkach Mazur i Powiśla. Polacy z tych regionów spotkali się w Niepodległej.

 

Zestawienie powiatowego szczebla administracji na Orawie do 1918 r. oraz współcześnie. W latach 1920–1925 obszar Orawy i Spisza w granicach Polski stanowił osobny powiat spisko-orawski, który następnie został włączony do nowotarskiego.

 

Tradycyjny podział na Górną i Dolną Orawę, oparty na uwarunkowaniach geograficznych, bywa czasem mylnie utożsamiany z przebiegiem granicy państwowej. W rzeczywistości część regionu, która po pierwszej wojnie światowej weszła w granice Polski jest jednocześnie tylko częścią Górnej Orawy. Z obszaru Górnej Orawy wydzielić możemy jej części: Białą i Czarną. Tu mówimy o dolinach i dorzeczach rzek odpowiednio Białej Orawy i Czarnej Orawy. Linia rozgraniczenia tych obszarów biegnie więc od szczytu Babiej Góry między Lipnicą Wielką, a górnymi partiami Orawskiej Półgóry, Rabczyc i Żubrohławy, dalej prowadzi do Jeziora Orawskiego. Utworzenie tego sztucznego zbiornika wodnego skróciło bieg Czarnej Orawy do granic Polski, tymczasem wcześniej sięgała ona o kilkanaście kilometrów dalej i tak należy rozpatrywać historyczny obszar Czarnej Orawy (tak zaznaczono na mapie), jako części regionu.

 

Zaledwie miesiąc od powołania w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej i dwa tygodnie od objęcia przez Józefa Piłsudskiego pełni władzy cywilnej, przystąpiono do wyłonienia przedstawicieli narodu, których zadaniem było opracowanie i uchwalenie ustawy zasadniczej dla odrodzonego państwa. Wybory do Sejmu Ustawodawczego zostały zarządzone na podstawie dekretu z 28 listopada 1918.

Okręg wyborczy nr 39 obejmować miał powiaty: nowotarski, limanowski, myślenicki,dobczycki oraz Spisz i Orawę, przy czym w jej przypadku intencja najdokładniejszego wymienienia nazw poszczególnych wiosek przyniosła efekt daleki od zamierzonego. Rażące pomyłki ujawniły się poprzez wymienienie części wsi spoza obszaru roszczeń polskich działaczy narodowych. Wobec tego rozważano wystąpienie do rządu z wnioskiem o przesunięcie terminu głosowania na tym terenie. Jednak niebawem najpoważniejszym zagrożeniem dla demokratycznego aktu wyborczego stało się zagrożenie ze strony napierających sił czeskich.

WIĘCEJ: Pierwsze wybory bez głosowania na Orawie

 

Zmagania o ustalenie granicy, które trwały między 1918 i 1920 r. nie przyniosły w pełni satysfakcjonującego rozstrzygnięcia dla żadnej ze stron konfliktu. Polscy działacze podkreślali fakt pozostawienia poza Polską obszarów ze zwartym osadnictwem polskim. Poważniejsze korekty w ramach dwustronnych uzgodnień zapadały jeszcze w 1924 i 1938 r.

 

***

Systematycznie publikowane będą kolejne mapy (również archiwalne), wykresy, zestawiania.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *