Zasłony wielkopostne w Orawce

Wielki Post w kościele kojarzymy z Drogą Krzyżową, Gorzkimi Żalami i …brakiem ozdób na ołtarzach. Ma być inaczej niż przez resztę roku. Kościół w Orawce wyróżnia się dodatkowo posiadaniem, a przede wszystkim stosowaniem zasłon wielkopostnych.

 

W literaturze przedmiotu zasłony wielkopostne określa się również jako opona, chusta lub płótno wielkopostne. Białe lub fioletowe, były stosowane w kościołach rzymskokatolickich od XII w., przysłaniając rzeźby i obrazy nie związane z Męką Pańską oraz krzyże, by w większości niepiśmienni wierni wiedzieli, że to Wielki Post i mogli skupić się na przeżywaniu tego szczególnego czasu w roku liturgicznym. Płótna używano w tym celu najpierw przez całe 40 dni Wielkiego Postu. Od 1600 roku obowiązuje „Ceremoniał Biskupów” wydany przez papieża Klemensa VII, skracający czas zasłaniania artefaktów od piątej niedzieli Wielkiego Postu do Triduum Paschalnego. Później zaniechano również przysłaniania ołtarzy, pozostały fioletowe osłony na krzyże.

Od połowy XV w. pojawiły się tkaniny malowane. Literatura przedmiotu dzieli je na szachownicowe, których jest 18 na świecie i Arma Christi, których ma być na świecie zaledwie 7. Najstarszym (1458) i zarazem największym (79 m2) zachowanym płótnem typu szachownicowego jest tkanina znajdująca się w austriackim Gurk a jest najstarszym (1565) i najmniejszym (5,50m2) płótnem Arma Christi jest zasłona w Munsterlingen w Szwajcarii. Oprócz Orawki tkanina typu Arma Christi znajduje się również w Jasienicy Rosielnej na Podkarpaciu.

Opona „Pieta pod krzyżem”
Wymiary: wys.4,80m szer.3,85m = 18.48 m2 powierzchni
Przedstawia Matkę Bożą w promienistej aureoli z głową lekko pochyloną w prawo, spoglądającą na swojego umęczonego i poranionego Syna. Jezus tylko w perizonium, częściowo oparty o swoją Matkę, z prawą ręką na jej kolanach. Oboje pod krzyżem w kształcie litery T z tabliczką z trzema linijkami liter, czytelnych tylko w dolnym rzędzie INRI. Obok nich dwa stojące anioły ze skrzydłami, ubrane w suknie i tuniki na nich, przewiązane w pasie. Anioł z lewej strony dotyka prawą ręką słupa z przywiązaną do niego rózgą (symbole biczowania), na słupie piejący kogut (przypomnienie o zaparciu się
św. Piotra). Anioł z prawej strony trzyma prawą ręką drabinę zwieńczoną koroną cierniową, nad którą widzimy rękawicę a na trzecim szczeblu trzy gwoździe (symbole Drogi Krzyżowej). O krzyż oparte są: z prawej strony hyzop na pice, z lewej włócznia Longinusa. Pod ramionami krzyża dwa anioły w locie, na obłokach; obok lewego anioła cyfra 16, obok prawego fragment tekstu. U góry po prawej symbol słońca, po lewej symbol księżyca, również w obłokach. Zasłona wykonana została w 1676, kiedy proboszczem był Wojciech Binkowicz. Widnieje na niej monogram AB, którym sygnował przedmioty nabyte dla kościoła, być może jest fundatorem opony. Zasłania się nią nastawę ołtarza głównego.
Opona „Biczowanie Chrystusa”
Wymiary: wys.3,80m szer.3,36m = 12,77 m2 powierzchni

Namalowano na niej Jezusa w promienistej aureoli nad głową, ubranego tylko w perizonium, już z krwawymi śladami uderzeń, stojącego obok niskiego słupa, z głową pochyloną w dół oraz dwóch żołnierzy Piłata, którzy wymachują trzymanymi w rękach rózgami. Żołnierze ubrani są w stroje typowe dla epoki wydarzenia. Przysłaniała zwykle Grupę Ukrzyżowania na belce tęczowej, od 2013 ma być wieszana zamiennie z „Pietą pod krzyżem” na ołtarzu głównym.

Opona „Pokutująca Maria Magdalena”
Wymiary: wys.3,43m szer.2.05m = 7,03 m2 powierzchni

Święta w aureoli nad głową, z rozpuszczonymi, długimi, falowanymi włosami klęczy ze złożonymi dłońmi, oparta łokciem o skałę, spogląda ponad otwartą książkę. Ubrana jest w suknię z bufiastymi rękawami, płaszcz udrapowany wokół nóg. Obok skały widoczne naczynie w jakim przechowywano olejki do balsamowania zwłok. W dali widać przechylony krzyż i promienie jasności z nieba po prawej stronie, po lewej – młode drzewo liściaste. Zasłania się nią zwykle nastawę ołtarza bocznego prawego.

Opona „Matka Boska Siedmiobolesna”
Wymiary: wys.3,20m szer. 1,95m = 6,24 m2 powierzchni

Matka Boża w promienistej aureoli, jako bosa, szczupła kobieta ubrana w prostą suknię, ściśniętą w pasie, z udrapowanym z tyłu płaszczem widocznym częściowo po bokach; siedem mieczy z rękojeściami ma wbite w klatkę piersiową, trzy widoczne z lewej strony a cztery pozostałe z prawej. Postać widoczna wśród dwóch skał, oparta łokciem o wyższą skałę po lewej stronie malowidła. Zmartwiona twarz spogląda w dół. Zasłaniano nią nastawę lewego ołtarza bocznego.

Tkaniny orawczańskie zostały przebadane i zakonserwowane na początku XXI wieku, kiedy proboszczem w Orawce był ks. Marek Młynarczyk. Zniszczone w stopniu znacznym, z powodu niewłaściwego przechowywania i upływu czasu, zostały odrestaurowane i naszyte na czarne cienkie płótno lniane, które zakupił proboszcz. Zapewnił on także stosowne przechowywanie nie tylko tkanin ale i innych zabytkowych przedmiotów. Renowacja płócien polegała na oczyszczeniu przy pomocy specjalnie przygotowanych odczynników roślinnych, a następnie punktowym nanoszeniu uzupełnień temperą. W latach 90-tych XX w. wieszana była tylko zasłona „Biczowanie Chrystusa”, przesłaniając ołtarz główny. Obecnie można znów podziwiać wszystkie cztery, włącznie z najstarszą datowaną na 1676 rok. Oglądać je można od wigilii Czarnej Niedzieli do Wielkiej Środy. W roku 2014 przypada to na okres od 5 do 16 kwietnia.

 

Zachęcam każdego do odwiedzenia kościoła i kontemplacji wielkopostnej w tak niecodziennym otoczeniu. Doświadczenie jest niezapomniane.

Opr. Lucyna Borczuch

 

Hanna Pieńkowska Dekoracja wnętrza kościoła w Orawce dokumentem historii Górnej Orawy, 1975
Volker Dudeck Żytawskie Zasłony Wielkopostne, 2012

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *