Ruszyło w Krakowie

W murach krakowskiej Akademii Ignatianum odbyła się „Sesja niepodległościowa Spisza i Orawy”, którą zainaugurowane zostały obchody stulecia przyłączenia części obu tych ziem do Polski.

14 stycznia 2020 r. w Auli im. Ks. Grzegorza Piramowicza obok prelegentów zebrali się zaproszeni samorządowcy, przedstawiciele lokalnych stowarzyszeń, szkół oraz badacze historii Spisza i Orawy. Zjawiła się również pokaźna grupa studentów.

Po otwarciu sesji przez rektora uczelni, ks. prof. dr hab. Józefa Bremera, głos zabrała Poseł na Sejm Anna Paluch, która przypomniała proces kształtowania się instytucji niepodległego państwa polskiego w dobie gdy decydowała się przyszłość jego południowej granicy.

Dr hab., Filip Musiał wprowadzając zebranych w tematykę obrad mówił o budzicielach polskiego ducha na Kresach Południowych. Przypomniał o nadziejach na bezkonfliktowe ustalenie granicy z Czechosłowacją po zakończeniu I wojny światowej.

Starania o południowe granice pozostawały jednak w tamtym czasie w cieniu spraw znacznie poważniejszych, które zagrażały w ogóle istnieniu państwa polskiego. Rozstrzygnęły się dla nas w momencie najbardziej dramatycznym, gdy armia bolszewicka stała na przedpolach Warszawy. Strona polska zgodziła się, by zrezygnować z plebiscytu i rozstrzygnąć sprawę przynależności Spisza i Orawy poprzez Radę Ambasadorów. To rozstrzygnięcie, które przyznawało Polsce skrawki północnej Orawy i Spisza było niesatysfakcjonujące dla żadnej ze stron, ale my mieliśmy daleko głębsze poczucie pokrzywdzenia – mówił dyrektor krakowskiego Oddziału IPN opisując odmienny od przewidywań bieg historycznych wydarzeń.

Po przypomnieniu o późniejszych korektach granicy i podkreślił:

Dzisiaj kwestia Spisza i Orawy pozostaje ważną sprawą tożsamościową i kulturową, ale w dużej mierze te spory mają już charakter historyczny. Możemy ubolewać, że w 1920 r.  nie udało się uzyskać tyle, na ile liczyliśmy. Możemy ubolewać, że po II wojnie światowej nie udało nam się utrzymać zdobyczy z października 1938 r. Ale oczywiście nikt poważny dzisiaj granicy nie kwestionuje. Możemy swobodnie deklarować swoją narodowość.

Na poparcie tego przekonania przytoczył też stanowisko znanego etnografa, pisarza, Antoniego Kroha, który pisał: „Należy przyjąć jako punkt oczywisty fakt, że proces kształtowania się świadomości narodowej górali tatrzańskich został ukończony. Jeśli na początku stulecia można było mówić o nieuświadomionych, czy uśpionych Polakach bądź Słowakach i wydawać sądy na temat ich narodowości ponad ich głowami, niejako w ich imieniu, na przykład wedle kryteriów językowych, brzmienia nazwisk, albo kierunków fal osadniczych sprzed stuleci, to obecnie jedynym kryterium może być samookreślenie się osoby, której rzecz dotyczy. Przed stu laty zapewne istnieli potencjalni Polacy, których dopiero należało uświadomić. Dzisiaj jeżeli ktoś nie czuje się Polakiem to nim nie jest. Zwłaszcza po 1989 r., gdy po upadku komunizmu rozmaite rzeki podziemne wypłynęły na powierzchnię.”

Dzieje Orawy i Spisza, które dotąd zgłębiać można było najczęściej tylko poprzez lektury, doskonale przedstawione zostały w filmie Dariusza Walusiaka „Prawo do Polski” (2018), którego pokaz towarzyszył spotkaniu. Dostarczone w ten sposób informacje szeregiem źródłowych relacji wzbogacił Julian Kowalczyk ze Związku Polskiego Spisza.

W dalszej części głos zabrali bezpośredni organizatorzy sesji. Dr hab. Grażyna M.T. Branny na kanwie życiorysu swojego dziadka Wojciecha Lorencowicza przedstawiła dzieje zmagań o polskość Orawy i Spisza, zaś dr Marek Liszka omówił proces zmian w uświadomieniu orawskich emigrantów do USA w dobie pierwsze wojny światowej i w latach kształtowania się granic Polski i Czechosłowacji.

Na zakończenie wystąpili przedstawiciele Związku Polskiego Spisza, Jan Budz oraz Towarzystwa Przyjaciół Orawy, Józef Szperlak.

Wydarzenie okazało się być cennym forum wymiany myśli, które dadzą o sobie znać poprzez szereg kolejny inicjatyw związanych z doniosłą rocznicą roku 2020.



Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *