Pytanie które ukształtowało historię Orawy

O pierwszych krokach mieszkańców Orawy do niepodległej Polski przypomina rocznicowe wznowienie broszury „Co my za jedni?”, z komentarzem Ryszarda M. Remiszewskiego. Publikacja ukazuje się po 25 latach od ostatniego wznowienia.

W 100. rocznicę powrotu Orawy, Spisza i Śląska Cieszyńskiego do Rzeczypospolitej Polskiej przybliżam publikację „Co my za jedni?” trójki Orawiaków: ks. Ferdynanda Machaya, Eugeniusza Sterculi i Aleksandra Matonoga. Pojawienie się tej niewielkiej broszurki było jednym z przełomowych momentów w pracy nad budzeniem świadomości polskiej wśród ludności Orawy i Spisza. Autorzy w sposób zamierzony napisali tekst gwarą orawską, która należy do dialektu małopolskiego języka polskiego. W tej broszurce jej twórcy reprezentując ludność Orawy i Spisza publicznie wystąpili w obronie polskości tych ziem.

Pierwsze wydanie ukazało się w Boże Narodzenie 1911 r., czyżby broszurka była zamierzonym prezentem pod choinkę? Niestety, tak się nie stało, w poprawionej wersji ukazała dwa miesiące później. Niemniej wzbudzała ciekawość, a zdaniem ks. Machaya byłą pierwszym kamieniem węgielnym. pod gamach polskości.

Od pierwszego wydania w 1911 r. książeczkę wznawiano trzykrotnie w 1919, 1938  i 1995 r. To ostatnie wydanie miało swój historyczny wydźwięk, ukazało się w Rabczycach, rodzinnej wsi Piotra Borowego. Jednym z organizatorów wydania – Markiem Skawińskim – przeprowadziłem wywiad 18 października 2007 r. w Czarnej Górze. Zapis tego wywiadu zachował się w moim archiwum w technice analogowej na dyktafonowej mikrokasecie. Po wykonaniu konwersji analogowo-cyfrowej zaistniała możliwość udostępnienia wywiadu na płycie kompaktowej (CD). Naturalne szumy i przydźwięki obniżają jakość odtwarzania, ale za to pozwalają na odbieranie autentyczności nagrania.

Płyta CD dodana do książeczki podnosi jej wartość dokumentacyjną i przybliża ostatnie jej dzieje. Może zdarzyć się, jak to w życiu bywa, że jeszcze dopisze się nowe fakty.

Znamienna jest również okładka. Książeczka ukazuje się w rocznicę powrotu ziem Orawy, Spisza i Śląska Cieszyńskiego do Rzeczypospolitej Polskiej, dlatego opasana została barwami narodowymi, z umieszczoną reprodukcją jednego z wybitych w brązie medali orawskich, który idealnie wpisuje się w historię jej wydania.

 

Ze wstępu
Ryszard M. Remiszewski

ZOBACZ RÓWNIEŻ: Pełna treść pierwszego wydania broszury „Co my za jedni?”

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *