Orawskie Bojowniczki Niepodległości

Matki drżące o swoich synów, żony wyszywające sztandary, dziewczęta przypinające swoim ukochanym powstańcze kokardy, ale też sanitariuszki, łączniczki i kobiety, które same chwytały w za broń lub jak tylko mogły strzegły swych domostw. W ten dziejowy łańcuch niezwykłych Polek wpisały się również orawianki, które za walkę o polskość Orawy odznaczone zostały Krzyżami i Medalami Niepodległości.

Choć karty historii liczniej usiane są imionami mężczyzn, trzeba mieć świadomość, że za każdym z nich stały kobiety – matki, siostry, żony i córki, które w cieniu ważnych wydarzeń odgrywały nie mniej istotną rolę. Nie sposób bowiem przecenić np. roli Marii Machayowej z d. Zwolińskiej, z matczyną wyrozumiałością troszczącej się o dzieci, które znalazły się w pierwszej linii zmagań o zjednoczenie z odrodzoną ojczyzną części Orawy. Jak nie podziwiać Marii Piekarczykowej, która do działalności niepodległościowej przystąpiła wraz z mężem i dwójką synów. Fascynujące są dzieje dziewcząt, które jeszcze przed pierwszą wojną światową angażowały się w tajną organizację młodzieży. Jak wiele trzeba zawdzięczać tym, które brały na siebie ciężar utrzymania domu, by inni mogli w tym czasie podejmować pracę narodową.

Postawy odważnych orawianek sprzed stu lat wpisują się w słowa “Hymnu do miłości Ojczyzny” Ignacego Krzszewskiego: Święta miłości kochanej Ojczyzny, czują Cię tylko umysły poczciwe! – tak było też z dziewczętami i kobietami, które odcięte od dostępu do poważnej edukacji, a tym bardziej wykładów z dziejów Polski, powodowane wezwaniem ducha szły do niebezpiecznej służby wywiadowczej i łącznikowej, narażając swoje życie, a w niektórych wypadkach faktycznie płacąc krwią.

Imiona niektórych dzielnych orawianek udało się utrwalić w historii dzięki odznaczeniu Krzyżami i Medalami Niepodległości:

 

PAULINA KOBYLAKOWA Z BUGAJSKICH
ur. 29 marca 1898 r. w Jabłonce
zam. Jabłonka
zawód: rolnik
Zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1937 r.

Z narażeniem życia prowadziła służbę wywiadowczą, łącznikową i agitacyjną podczas plebiscytu.

Paulina Kobylak w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

JÓZEFA MACHAY-MIKOWA
ur. 11 listopada 1897 r. w Jabłonce
córka Andrzeja i Marii Zwolińskiej
zam. Lipnica Wielka
zawód: nauczyciel
zm. 14 października 1942 r.
inne odznaczenia: Krzyż Kawalerski “Polonia Restituta”

Odznaczona Krzyżm Niepodległości w 1937 r.


W r. 1913 zorganizowała Polskie Kółko Samokształceniowe wśród młodzieży na Orawie. W Listopadzie 1918 została obrana członkiem Rady Narodowej na Orawie. Przez cały czas okupacji czeskiej wykonywała i prowadziła agendy Rady Narodowej wskutek czego była codziennie brutalnie napastowana przez żandarmerię czeską. Za niesłychanie odważną pracę polską była czterokrotnie aresztowana.

Józefa Machay-Mikowa w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

MARIA MACIURA Z CAJÓW
ur. 19 grudnia 1898 r. w Jabłonce
córka Wincentego Caji i Joanny Oskwarek
zam. Lipnica Wielka
zawód: rolnik
zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1938 r.

Od 14 stycznia 1919, tj. chwili, gdy Czesi rozpoczęli okupację Orawy, należała do grupy dziewcząt, które “werbowały” chłopców do walki z Czechami i wysyłała ich do Czarnego Dunajca. Pozatem wykonywała wywiad na rzecz Komitetu plebiscytowego.
Czesi dowiedzieli się pomału o jej działalności i zaaresztowali ją wraz z matką, ale w czasie transportu do więzienia udało jej się zbiec do Czarnego Dunajca, gdzie przebywała do powrotu Kompanii Spisko-Orawskiej na teren, tj. do 2 kwietnia 1920 r. Powróciwszy na teren była najzagorzalszą agitatorką za przyłączeniem Orawy do Polski.

Maria Maciura w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

MARIA MIŚKOWIEC
ur. 23 stycznia 1870 r. w Piekielniku
syn Józefa i Marii Malisza
zam. Piekielnik 103
zawód: rolnik
Zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1937 r.

Najśmielsza agitatorka i roznosicielka pism oraz broszur agitacyjnych. Aresztowana przez Czechów 1919 r.

Maria Miśkowiec w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

MARIA PIEKARCZYKOWA
ur. 10 listopada 1876 r. w Jabłonce
córka Jana Paniaka i Zuzannny Kołkowicz
zam. Jabłonka 404
zawód: rolnik
Zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1937 r.

Jedna z najśmielszych bojowniczek polskości na Orawie. Podczas plebiscytu w jej domu odbywały się zebrania. Przez Czechów stale prześladowana. W domu Piekarczyków przechowywane były transporty karabinów i amunicji.

Maria Piekarczyk w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

ROZALIA RATUŁOWSKA Z FITAKÓW
ur. 12 marca 1887 r. w Lipnicy Wielkiej
córka Stanisława Fitaka i Julianny Dutka
zam. Lipnica Wielka
zawód: rolnik
zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1937 r.

Jedna z najśmielszych bojowniczek polskości w czasie okupacji czeskiej i podczas plebiscytu.

Rozalia Ratułowska w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

JÓZEFINA SANDRZYK-KUBIK
ur. 22 lutego 1888 r. w Jabłonce
córka z domu Krzypiak
zam. Jabłonka
zm. —

Odznaczona pośmiertnie Medalem Niepodległości w 1937 r.

Od 1913 r. była członkiem tajnej organizacji polskiej na Orawie. Podczas plebiscytu wykonywała służbę wywiadowczą i przechodziła nocami niezliczoną ilość razy przez granicę, narażając się na zastrzelenie.

Józefina Sandrzyk-Kubik w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

MARIA SAREK
ur. 13 kwietnia 1880 r. w Piekielniku
zam. Piekielnik
zawód: rolnik
Zm. 31 stycznia 1919 r.

Odznaczona pośmiertnie Krzyżem Niepodległości w 1937 r.

Zabita przez żołnierzy czeskich 31 stycznia 1919 za pracę dla Polski we własnym domu.

Maria Sarek w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

GIZELA WIERCZEK
ur. 31 marca 1899 r. w Jabłonce
córka Serafina i Weroniki Machay
zam. Orawka
zawód Nauczycielka
zm. —

Odznaczona Krzyżem Niepodległości w 1937 r.

Była członkiem tajnej organizacji polskiej od 1913 r.
Podczas plebiscytu wykonywała niebezpieczne zadania wywiadowcze.

Gizela Wierczek w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

WERONIKA ZGAMA
ur. 24 kwietnia 1891 r. w Jabłonce
córka —
zam. Jabłonka
zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1938 r.

Była działaczem plebiscytowym.
Dwukrotnie więziona przez Czechów.

Weronika Zgama w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

CECYLIA ZUBRZYCKA
ur. 26 grudnia 1901 r. w Jabłonce
córka —
zam. Jabłonka
zm. —

Odznaczona Medalem Niepodległości w 1937 r.

Była działaczem plebiscytowym.
Pełniła niebezpieczną służbę wywiadowczą i łącznikową.

Cecylia Zubrzycka w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

 

 

_________________

Jeżeli posiadasz dodatkowe informacje nt. w.w. kobiet lub innych zasłużonych dla odzyskania przez Polskę niepodległości i zjednoczenia części Orawy z odrodzonym państwem polskim – prosimy o kontakt. Czekamy również na wspomnienia krewnych odznaczonych osób. Uzupełnione materiały posłużą do wydania pełnego opracowania o mieszkańcach Orawy, uhonorowanych Krzyżami i Medalami Niepodległości.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *