Nowe nuty Emila Miki

Do szeregu orawskich pieśni uratowanych od zapomnienia przez Emila Mikę dołączają kolejne. To efekt odkrycia w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego zapisu słów i melodii trzech nieznanych już współcześnie pastorałek. Dwie tuż przed Świętami Bożego Narodzenia doczekały się premiery niezwykłych aranżacji.

Emil Mika, nauczyciel i społecznik, wspólnie z żoną Józefą z Machayów należeli do przedwojennej elity Orawy. Wspólnie nadawali ton życiu kulturalnemu pod Babią Górą. W Lipnicy Wielkiej założyli orkiestrę dętą, chór, kółko teatralne, jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej w Lipnicy Wielkiej – Murowanicy i koło Towarzystwa Szkół Ludowych.

Dzięki nim powstał też pierwszy orawski zespół regionalny pn. Orawiacy. W repertuarze grupy znalazły się m.in. pieśni, których słowa i nuty spisywał Emil Mika. W 1934 r. ich zbiór ukazał się w drukiem. “Pieśni Orawskie” zawitały na scenach różnych części kraju i na falach Polskiego Radia.

Folklor nie był jedynym polem zainteresowań Emila Miki. Organizował też kursy dla niepiśmiennych dorosłych, zaszczepiał zasady nowoczesnego sadownictwa i pszczelarstwa. Pasjonował się techniką – własnoręcznie zbudował odbiorniki radiowe kryształowe i lampowe. Z przydomowej elektrowni wodnej zasilał prądem pobliską szkołę. Należał do Polskiego Związku Krótkofalowców. Za wcześniejsze zasługi w walce o przyłączenie do Polski części Orawy i Spisza małżeństwo Mików w 1937 r. odznaczone zostało Krzyżami Niepodległości.

 

JÓZEFA MACHAY-MIKOWA
ur. 11 listopada 1897 r. w Jabłonce
córka Andrzeja i Marii Zwolińskiej
zam. Lipnica Wielka
zawód: nauczyciel
zm. 14 października 1942 r.
inne odznaczenia: Krzyż Kawalerski “Polonia Restituta”

Odznaczona Krzyżm Niepodległości w 1937 r.


W r. 1913 zorganizowała Polskie Kółko Samokształceniowe wśród młodzieży na Orawie. W Listopadzie 1918 została obrana członkiem Rady Narodowej na Orawie. Przez cały czas okupacji czeskiej wykonywała i prowadziła agendy Rady Narodowej wskutek czego była codziennie brutalnie napastowana przez żandarmerię czeską. Za niesłychanie odważną pracę polską była czterokrotnie aresztowana.

Józefa Machay-Mikowa w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

EMIL MIKA
ur. 15 maja 1896 r. w Lipnicy Wielkiej
syn Wendelina i Hermina Bosak
zam. Lipnica Wielka
zawód: nauczyciel
Zm. 17 października lub 7 listopada 1941 w KL Auschwitz
Posiadał Srebrny Krzyż Zasługi

Odznaczony Krzyżem Niepodległości w 1937 r.

Należał w Namiestowie na Orawie do tajnej organizacji wojskowej, wykonując wszystkie zlecenia kierownika organizacji p. Hanczke. Zastępca komendanta P.O.W. w Namiestowie. Brał udział  w walkach z bojownikami czeskimi w Namiestowie i okolicy w obronie funkcjonariuszy Komitetu Plebiscytowego Spisko-Orawskiego.

Emil Mika w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

W przededniu II wojny światowej znów znaleźli się w szeregach Tajnej Organizacji Wojskowej. Walcząc z okupantem, Emil w krakowskich strukturach Związku Walki Zbrojnej zajmował się łącznością radiową z dowództwem w Londynie. Zaś jego żona organizowała sieć szlaków przerzutowych i kurierskich z kraju przez Słowację na Węgry. Razem zostali aresztowani przez niemieckich okupantów w nocy z 3 na 4 maja 1941 r. Jego osadzono w obozie koncentracyjnym Auschwitz, gdzie zmarł 7 listopada tego samego roku. Ją uwięziono na Montelupich, gdzie była przesłuchiwana i torturowana. Po nie udanych próbach zmuszenia zeznań na temat struktur konspiracji została zamordowana zastrzykiem fenolu 14 października 1942 roku.

Przedwcześnie przerwane życie Mików przyniosło dla Orawy tak wiele, że mimo upływu lat ich dokonania są stałym punktem odniesienia w regionie. Jak mogliśmy się niedawno przekonać niektóre z tych dokonań pozostają jeszcze nie w pełni odkryte… Z końcem 2019 r. podczas kwerendy w zbiorach Muzeum Tatrzańskiego natrafiono na trzy kartki z rękopisu Emila Miki, na których “orawski Kolberg” zanotował obecnie już zapomniane melodie pastorałek. Odkrycie jest tym cenniejsze, że zdaniem ekspertów odznaczają się pewną oryginalnością, w stosunku do znanego dziedzictwa folkloru muzycznego Orawy.

Nowo odkryte orawskie melodie Emila Miki

Dzięki współpracy grupy Muzyka Orawska oraz lokalnego nadawcy Orawa TV powstały klipy w reżyserii Roberta Kowalczyka, które przedstawiają nowo odkryte utwory. Premiera nastąpiła tuż przed świętami Bożego Narodzenia 2020 r.

Pastorałki opowiadają o perypetiach kolędników… w typowej dla Orawy warstwie obyczajowej, a także nawiązują do istoty świąt Bożego Narodzenia.

A my się pobiermy

A my się pobiermy wartko z wiecora
Pódymy zaśpiywać Panu do dwora
Pódźcie wielcy pódźcie mali
Zeby nom ta wiyncy dali – kolynda

A jedyn się pobroł wartko za nami
Ostawiył se dóma portki z gaciami
O Michale panie bracie
idź po portki i po gacie – kolynda

A drugi się pobroł za nami w skoki
I spod do przykopy bo były zmroki
Ni móg się tam poratować
musioł do dnia pokutować – kolynda

Trzeci sie nom upiył w mieście przy winie
I legnoł se w nocy tam przy kóminie
Opolył se rynkawice
i rynkowy u gónice – kolynda

Cwortego zabili w mieście przy winie
Bo się nom potraciył w lesie Sizynie
Ale nom ta nie zol tego
bo ozpuśnik wielki ś niego – kolynda

 

 

Mom pastusków mom

Mom pastusków mom
a o nik nie dbom
Nocke w sopce nocowali
z Pannom Maryjom

A w tej sopecce
złób połozony
Som Pon Jezus Jezus Krystus
W nim połozony

Narodził sie nom
W hudobnej sopce
Ni mos na niej okienecka
Len same snopce

A sama trzcina
I sama chojna
W takim dómku spocywała
Panna Maryja

Królowie jado
Nawiedzajo go
Skromniusieńkie, malusieńkie
Nie zasłajo go

Dzienkujemy Wom
Za nawiedzenie
O dejze nom ślicny Jezu
Dusne zbawienie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *