Niezwyciężeni małżonkowie

Swój związek dzielili z miłością do Orawy i jej mieszkańców. Cała ich społeczna działalność była osadzona w poczuciu służby Polsce, od której nie odstąpili nawet w obliczu śmierci.

 

“Niezwyciężeni 1918”-1920

Ona,wzorując się na niepodległościowej pracy swoich starszych braci stała się jedną z najbardziej zaangażowanych osób w działalności na rzecz zjednoczenia części Orawy z odrodzoną Polską. On, inaczej niż jego najbliżsi, po upadku monarchii austro-węgierskiej postanowił dalsze swoje życie związać z Polską.

 

JÓZEFA MACHAY-MIKOWA
ur. 11 listopada 1897 r. w Jabłonce
córka Andrzeja i Marii Zwolińskiej
zam. Lipnica Wielka
zawód: nauczyciel
zm. 14 października 1942 r.
inne odznaczenia: Krzyż Kawalerski “Polonia Restituta”

Odznaczona Krzyżm Niepodległości w 1937 r.


W r. 1913 zorganizowała Polskie Kółko Samokształceniowe wśród młodzieży na Orawie. W Listopadzie 1918 została obrana członkiem Rady Narodowej na Orawie. Przez cały czas okupacji czeskiej wykonywała i prowadziła agendy Rady Narodowej wskutek czego była codziennie brutalnie napastowana przez żandarmerię czeską. Za niesłychanie odważną pracę polską była czterokrotnie aresztowana.

Józefa Machay-Mikowa w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

EMIL MIKA
ur. 15 maja 1896 r. w Lipnicy Wielkiej
syn Wendelina i Hermina Bosak
zam. Lipnica Wielka
zawód: nauczyciel
Zm. 17 października lub 7 listopada 1941 w KL Auschwitz
Posiadał Srebrny Krzyż Zasługi

Odznaczony Krzyżem Niepodległości w 1937 r.

Należał w Namiestowie na Orawie do tajnej organizacji wojskowej, wykonując wszystkie zlecenia kierownika organizacji p. Hanczke. Zastępca komendanta P.O.W. w Namiestowie. Brał udział  w walkach z bojownikami czeskimi w Namiestowie i okolicy w obronie funkcjonariuszy Komitetu Plebiscytowego Spisko-Orawskiego.

Emil Mika w bazie Orawskich Bojowników Niepodległości

 

W niepodległej Polsce Emil i Józefa pobrali się (1922 r.) i zamieszkali w Lipnicy Wielkiej. Sami nie doczekali się potomstwa. Przez lata pracowali nad polepszeniem bytu mieszkańców Orawy. Stali się animatorami życia społecznego w Lipnicy Wielkiej, czyniąc z niej jeden z najważniejszych ośrodków kulturalnych regionu. Założyli orkiestrę dętą, chór, kółko teatralne, jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej w Lipnicy Wielkiej – Murowanicy i koło Towarzystwa Szkół Ludowych. Ich wspólną pasją był folklor. Ona pisała sztuki teatralne, on spisywał stare pieśni i melodie. Zorganizował też pierwszy orawski zespół regionalny pn. “Orawiacy”, z którym występował w całym kraju, nagrywał audycje radiowe.

Emil organizował kursy dla niepiśmiennych dorosłych, zaszczepiał zasady nowoczesnego sadownictwa i pszczelarstwa. Pasjonował się techniką – własnoręcznie zbudował odbiorniki radiowe kryształowe i lampowe. Z przydomowej elektrowni wodnej zasilał prądem pobliską szkołę. Należał do Polskiego Związku Krótkofalowców. Józefa popularyzowała nowinki z zakresu prowadzenia domów, była katechetką, udzielała pomocy medycznej.

Emil i Józefa Mikowie z członkami zespołu ludowego, lata 20.

 

“Ofiary totalitaryzmu”

W obliczu rosnącego prawdopodobieństwa wybuchu II wojny światowej wstąpili do Tajnej Organizacji Wojskowej. Józefa pod pseudonimem „Ryś” pełniła funkcję szefa łączności i płatnika okręgu krakowskiego. Organizowała sieć szlaków przerzutowych i kurierskich z kraju przez Słowację na Węgry. Emil był porucznikiem Związku Walki Zbrojnej. Zajmował się łącznością radiową z dowództwem w Londynie.

Razem zostali aresztowani przez niemieckich okupantów w nocy z 3 na 4 maja 1941 roku, po częściowym rozpracowaniu krakowskich struktur ZWZ i TOW. Jego osadzono w obozie koncentracyjnym Auschwitz, gdzie zmarł 7 listopada tego samego roku. Ją uwięziono na Montelupich, gdzie była przesłuchiwana i torturowana. Potem przerzucona do Hotelu Palace w Zakopanem i z powrotem do Krakowa. Po nie udanych próbach zmuszenia jej do wydania kolejnych członków podziemia została zamordowana zastrzykiem fenolu 14 października 1942 roku. Niemiecki oficer wydający ciało Józefy jej bratu miał wówczas powiedzieć: “Gdybyście mieli w Polsce dziesięć takich kobiet, nas by tu nie było”. Pochowana została na cmentarzu salwatorskim w Krakowie, gdzie później obok siostry spoczęli jej bracia.

 

Typ polskich bohaterów

Józefa i Emil Mikowie należą do grona najwybitniejszych Orawian, zarówno ze względu na swoje pionierskie osiągnięcia w życiu społecznym, walory intelektualne, jak i poprzez poświęcenie dla Polski. Są postaciami godnymi umieszczenia w panteonie największych Polskich bohaterów.

Sylwetki wybitnych orawskich małżonków wpisują się w typ bohaterów, których upamiętnia Instytut Pamięci Narodowej poprzez konkurs „Niezwyciężeni 1918. Ofiary totalitaryzmów”. Jego celem jest zainteresowanie młodych ludzi najnowszą historią Polski przez zachęcenie do poszukiwań w swoich miejscowościach osób odznaczonych Krzyżem bądź Medalem Niepodległości, a które jednocześnie w czasie II wojny światowej lub po niej, stały się ofiarami totalitaryzmów – nazistowskiego, sowieckiego bądź komunistycznego.

Konkurs skierowany jest szczególnie do uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Zgłoszenia uczestnictwa przyjmowane są do 19 kwietnia 2019 r. Więcej informacji na stronie IPN.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *