100-lecie Traktatu Wersalskiego

100 lat temu Ignacy Paderewski i Roman Dmowski złożyli swoje podpisy pod Traktatem Wersalskim. Wielka Wojna zakończyła się odrodzeniem niepodległej Polski. II Rzeczpospolita objęła swoimi granicami skrawki Orawy i Spisza zamieszkiwane przez polskich górali.

28 czerwca 1919 r., w pałacu wersalskim państwa zwycięskiej koalicji podpisały traktat pokojowy z Niemcami, najważniejszy z układów kończących I wojnę światową. Wydarzenie to poprzedzone zostało obradami konferencji pokojowej, w której uczestniczyli przedstawiciele 27 państw sprzymierzonych i stowarzyszonych, a także Indie i cztery dominia brytyjskie.

Na konferencję nie zostały zaproszone pokonane Niemcy wraz ze swoimi sojusznikami oraz Rosja Sowiecka. Teoretycznie najważniejszym organem konferencji było zgromadzenie plenarne delegatów. W praktyce jednak o nowym porządku światowym decydować miały Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja, Japonia i Włochy. Wśród światowych dyplomatów o przyłączenie do Polski części Orawy i Spisza zamieszkałych przez polską ludność zabiegała góralska delegacja. Do Paryża udali się Piotr Borowy z Rabczyc i Wojciech Halczyn z Lendaku, pod przewodnictwem ks. Ferdynanda Machaya. W swoich staraniach osiągnęli nawet osobiste wysłuchanie u prezydenta USA Woodrowa Wilsona.

ZOBACZ TAKŻE: Orawianie na spotkaniu z prezydentem USA

Traktat Wersalski oddawał Polsce Poznańskie (bez Wschowy, Babimostu, Międzyrzecza i Skwierzyny) oraz większą część Prus Królewskich. W sumie 45 463 km kw. z nieco ponad trzema milionami mieszkańców. Zgodnie z jego postanowieniami utworzone zostało Wolne Miasto Gdańsk. Problem przynależności państwowej Warmii, Mazur i Górnego Śląska miał być rozstrzygnięty w drodze plebiscytów.

Nieco później, 27 września pod głosowanie ludności przeznaczono również rozstrzygnięcie terytorialne na Śląsku Cieszyńskim oraz na Orawie i Spiszu. Te plebiscyty w kolejnym roku zostały jednak odwołane wobec wymuszenia ustępstw na Polsce walczącej z najazdem bolszewickim. Wówczas arbitralna decyzja Rady Ambasadorów przyznała II RP skrawki postulowanego obszaru.

ZOBACZ TAKŻE: Bitwa Warszawska a sprawa orawska

Uzupełnieniem traktatu pokojowego podpisanego w Wersalu 28 czerwca 1919 r. były traktaty z Austrią w Saint-Germain-en-Laye (10 września 1919), Bułgarią w Neuilly-sur-Seine (27 października 1919), Turcją w Sevres (10 sierpnia 1920) i Węgrami w Trianon (4 czerwca 1920). Ten ostatni zmuszał Węgrów do ustąpienia ze znacznych obszarów zajmowanych przed wojną, m.in. z obszarów Orawy i Spisza, na których już w listopadzie 1918 r. miejscowa ludność zmusiła do ustąpienia madziarskich żandarmów i urzędników.

ZOBACZ TAKŻE: Rozbrojenie węgierskich posterunków na Orawie

Elementem uczczenia setnej rocznicy podpisania Traktatu Wersalskiego było otwarcie wystawy IPN „…Będzie wielka albo nie będzie jej wcale. Walka o granice Polski w latach 1918–1921”, w której znalazły się wątki dotyczące Kresów Południowych.

Na planszy poświęconej konfliktowi z Czechami jest zdjęcie z rokowań w Chyżnem i mapy przedstawiające przedmiot sporu. Również na innych ilustracjach znaleźć można wizualizację stanu na Orawie względem innych frontów walk o granice.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *